Yüksek CPU veya bellek kullanımı: nedeni bulun ve çözün

Yavaş bir sunucu her zaman bir şeyle meşguldür: hesaplama yapar, diski bekler, bellek takas eder ya da hipervizörü bekler. Bu rehber hangisi olduğunu görmeyi, arkasındaki süreci bulmayı ve sorunu çözmeyi gösterir. Komutlar Ubuntu ve Debian içindir; ardından bir Windows bölümü gelir.

1. adım: Genel tabloyu görün

uptime
nproc
top

• Yük ortalaması (uptime; 1, 5 ve 15 dakika için üç sayı): nproc ile karşılaştırın. CPU sayısının altında olması iyidir; uzun süre çok üzerinde olması görevlerin beklediğini gösterir.
• top içindeki CPU satırı zamanın nereye gittiğini gösterir: us kullanıcı programları, sy çekirdek, wa disk bekleme, st steal time. CPU'ya göre sıralamak için P, belleğe göre sıralamak için M tuşuna basın; q çıkar.

Deseni okuyun:

2. adım: Süreçleri bulun

ps -eo pid,user,%cpu,%mem,etime,cmd --sort=-%cpu | head -n 15
ps -eo pid,user,%cpu,%mem,rss,cmd --sort=-%mem | head -n 15

Bir servis için kendi kaynak kullanımına ve kayıtlarına bakın:

systemctl status nginx
sudo journalctl -u nginx --since "30 minutes ago"

Tipik çözümler:

• Yük altındaki bir web uygulaması: önbellekleme, belleğe sığacak şekilde daha az PHP-FPM işçisi, yavaş sorgular için veritabanı indeksleri.
• Takılmış bir iş: servisi sudo systemctl restart ve servis adıyla yeniden başlatın, ardından neden takıldığını araştırın.
• Yanlış saatte çalışan zamanlanmış iş: yedekleri veya raporları sakin saatlere taşıyın (crontab -l, systemctl list-timers).
• Sizin başlatmadığınız bilinmeyen bir süreç: yalnızca sonlandırmayın. Bkz. sunucunuz ele geçirildiyse yapmanız gerekenler.

3. adım: Belleği ve swap kullanımını kontrol edin

free -h
vmstat 1 10

free -h çıktısında available sütunu programların hâlâ kullanabileceği miktardır; free değerinin düşük olması normaldir, çünkü Linux boştaki belleği önbellek olarak kullanır. vmstat çıktısında sıfırdan farklı si ve so sütunları sunucunun aktif olarak swap kullandığını gösterir; bu her şeyi yavaşlatır.

Çekirdeğin süreç sonlandırmak zorunda kalıp kalmadığını kontrol edin:

sudo journalctl -k | grep -i -E 'out of memory|oom-kill'

Pressure stall information, görevlerin bellek veya G/Ç için ne kadar beklediğini gösterir (çekirdeğinizde PSI etkinse):

cat /proc/pressure/memory
cat /proc/pressure/io

4. adım: Bellek sorunlarını çözün

Bir servisin belleğini sınırlayın

systemd bir servisi sınırlayabilir; böylece servis tüm sunucuyu ele geçiremez:

sudo systemctl set-property myapp.service MemoryMax=1G

myapp.service yerine birim adını yazın. Servis sınırı aştığında yalnızca o etkilenir.

Bir swap dosyası ekleyin

Swap belleğin yerini tutmaz, ama sunucuya süreçleri sonlandırmak yerine kısa zirveler için alan sağlar. ext4 üzerinde:

sudo fallocate -l 2G /swapfile
sudo chmod 600 /swapfile
sudo mkswap /swapfile
sudo swapon /swapfile
echo '/swapfile none swap sw 0 0' | sudo tee -a /etc/fstab

Doğrulama: swapon --show /swapfile dosyasını listeler ve free -h swap'ı gösterir. Btrfs'te swap dosyası özel hazırlık gerektirir; önce dosya sisteminizi df -T / ile kontrol edin.

5. adım: Sınır plan olduğunda

Uygulamalarınız ayarlı olduğu halde sunucu normal yükte CPU veya belleği tüketiyorsa ya da steal time yoğun saatlerinizde yüksek kalıyorsa iş yükü planı aşmıştır. Daha büyük bir plana veya seriye geçin: hizmeti yükseltin veya düşürün ve VPS, VDS ve dedicated sunucu.

Windows Server

• Task Manager (Ctrl + Shift + Esc) › Processes ve Performance; Resource Monitor (resmon) her süreç için CPU, bellek, disk ve ağı gösterir.
• PowerShell'de en çok tüketenleri listeleyin:

Get-Process | Sort-Object CPU -Descending | Select-Object -First 10 Name, Id, CPU, WorkingSet
Get-Counter '\Processor(_Total)\% Processor Time' -SampleInterval 2 -MaxSamples 5

• Düşük bellek uyarıları (kaynak tükenmesi olayları) için Event Viewer › Windows Logs › System bölümüne bakın.
• Windows Update ve Defender taramaları yeniden başlatmalardan sonra kısa zirvelere neden olur; sürekli yük genellikle bir uygulamadan veya SQL Server'dan gelir.

Sorun giderme

top yüksek yük ama düşük CPU kullanımı gösteriyor. Görevler diskleri bekliyor (wa) ya da kesintisiz G/Ç'de takılı. iostat -x 1 5 (paket sysstat) ile ve diskin dolu olup olmadığına bakarak kontrol edin: disk dolu.

Sunucu yoğun saatlerde erişilemez oluyor. Bellek bitiyor ve OOM mekanizması önemli servisleri durduruyor. Servisleri sınırlayın, swap ekleyin veya daha büyük bir plana geçin.

Yük her gece yüksek. Yedekler, kayıt döndürme veya güncellemeler o saatte çalışıyor. Bunları zamana yayın.

Sonraki adımlar

• Web sitesi yük altında hata mı veriyor? Web sitesi 502, 503 ve 504 hataları.
• Yükseltmeden önce ölçün: VPS, VDS ve dedicated sunucu.